Γκοντάρ, κλασικός και εικονοκλάστης

godard_high

«Μια ιστορία πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος… αλλά όχι απαραίτητα με αυτή τη σειρά»

Ζαν-Λικ Γκοντάρ

Όπως είχε επισημάνει κάποτε ο Αλμπέρτο Μοράβια, στο έργο του Γκοντάρ, στις καλύτερες στιγμές του τουλάχιστον, διασταυρώνονται «η πρωτοποριακή τεχνική και ο πηγαίος συναισθηματισμός». Ο «Τρελός Πιερό», του 1965, που προβάλλεται σε επανέκδοση αυτή την εβδομάδα, βασίζεται, παραδόξως, στο σενάριο του «Μπόνι και Κλάιντ», το οποίο, πριν το παραλάβει ο Αρθουρ Πεν, είχε φτάσει στα χέρια του Τριφώ και ο τελευταίος το έδωσε στον Γκοντάρ. Οι δυσκολίες συνεργασίας με τους Αμερικανούς παραγωγούς δεν επέτρεψαν τελικά το γύρισμά του από τον Γκοντάρ. Όπως στις αμερικάνικες ταινίες περιπέτειας και καταδίωξης οι ήρωες κατευθύνονται πάντα προς τη Δύση, εδώ το ζευγάρι κατευθύνεται στον μεσογειακό Νότο, στην «εξαγνιστική» θάλασσα… (διόλου τυχαία, η ηρωίδα-Αννα Καρίνα τσιτάρει μεταξύ άλλων στίχους του Βρετανού ποιητή Ρόμπερτ Μπράουνινγκ, που εγκατέλειψε την υγρή Γηραιά Αλβιώνα για τον ήλιο της Ιταλίας).

Η βία ως προσωπική αλλά και κοινωνική σήμανση, με πλήθος αναφορών στο Βιετνάμ, την Αλγερία, την Ανγκόλα, θεματοποιείται στον «Τρελό Πιερό». Και ο κινηματογράφος; Ο Σάμιουελ Φούλερ, στη σκηνή του πάρτι, δίνει τον «ιστορικό» πλέον ορισμό του κινηματογραφικού φιλμ ως πεδίου μάχης: «Περιλαμβάνει έρωτα, μίσος, δράση, βία, θάνατο. Με μια λέξη, συναισθήματα». Συναισθήματα: (Ε)motions. Ό,τι ακριβώς αισθάνεται ο ήρωας (Μπελμοντό) πως λείπει από τη ζωή του και πείθεται ότι η Μαριάν (Άννα Καρίνα) μπορεί να του προσφέρει. Τα συναισθήματα θέτουν το ζευγάρι σε κίνηση, σε ένα συναρπαστικό κινηματογραφικό ταξίδι, αν και η κατάληξη συνδυάζει (αναπάντεχα) τον τραγικό σαρκασμό με τη μηδενιστική διάθεση.

Ξαναβλέποντας για πολλοστή φορά τον «Τρελό Πιερό» (που στην Ελλάδα είχε βγει τότε με τον ευφρόσυνο τίτλο «Ο δαίμων της ενδεκάτης ώρας», που σίγουρα θα ζήλευε κι ο ίδιος ο Γκοντάρ) συνειδητοποίησα πως αυτός ο δαιμόνιος Γαλλοελβετός ανακάλυψε όντως, στο πλαίσιο της νουβέλ βαγκ βέβαια, έναν «άλλο τρόπο» να κάνει κανείς σινεμά, και, παρά τις παλινδρομήσεις του, ουσιαστικά δεν εγκατέλειψε ποτέ τη μέθοδο του αποδομητικού «αντι-κινηματογράφου»: Το ευφυολόγημά του «γύρισα αυτή την ταινία μέσα σε μία μέρα, χωρίς σενάριο, χωρίς μοντάζ, χωρίς μιξάζ», αποκτά νόημα όταν συγκρίνει κανείς τον «Τρελό Πιερό» με την ταινία που γύρισε 45 χρόνια αργότερα, το «Film socialism», που είδαμε φέτος στις Κάννες, αυτό το φτηνό, «ανάλαφρο» σαν πρόταση παραγωγής, αλλά κατάφορτο σκέψης και αγωνιώδους προβληματισμού guerilla film, που θα μπορούσε να προέρχεται από έναν 25χρονο, κι όμως είναι μέθοδος-«πρόταση ζωής» από έναν κλασικό του σινεμά…

Ο Γκοντάρ στο Σεράγεβο

«Οι ανθρωπιστές φτιάχνουν βιβλιοθήκες και νεκροταφεία, δεν κάνουν επαναστάσεις», έλεγε αυτός ο παλιός επαναστάτης στην ταινία «Η δική μας μουσική», που γύρισε το 2004, τη σημαντικότερη ίσως δουλειά του τα τελευταία τριάντα χρόνια. Ο Γκοντάρ εκεί μας μιλά για τον πόλεμο και τη βαρβαρότητα γύρω μας, στα τέλη του εικοστού, αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα. Το Σεράγεβο, στο δεύτερο μέρος της ταινίας, είναι ο «πόλος» όπου γύρω του περιστρέφεται το μεγαλύτερο μέρος της γκονταρικής αφήγησης: Μια συγκέντρωση συγγραφέων και φιλοσόφων, ανάμεσά τους και ο μεγάλος ποιητής της Παλαιστίνης Μαχμούντ Νταρβίς, μια συνάντηση Ισραηλινών και Παλαιστινίων στο Σεράγεβο, όπου η γέφυρα του Μόσταρ συναρμολογήθηκε ξανά κομμάτι-κομμάτι… Και η επανάσταση; Ο Ζαν Λικ Γκοντάρ σε κάποια στιγμή μνημονεύει τη φράση του Κλοντ Λεφόρ, πως «από τη στιγμή που αυτονομήθηκε η πολιτική λειτουργία στις δυτικές κοινωνίες, είχε πάντοτε την τάση προς τον ολοκληρωτισμό».

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under film reviews

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s