Κινηματογράφος της σύγκρουσης: εικόνες από το Ισραήλ και την Παλαιστίνη

Salt of this sea

Η ποιήτρια Σουχαΐρ Χαμάντ και ο ηθοποιός Σαλάχ Μπάκρι στο “Αλάτι αυτής της θάλασσας”.

>
«Γράψε
Είμαι Αραβας
Λήστεψες τ` αμπέλια των προγόνων μου
Και τα χωράφια που τα δούλευα με όλα τα παιδιά μου
Δεν άφησες στους απογόνους μου
Παρά αυτές τις πέτρες
……………………….
Λοιπόν
Γράψε στην αρχή της πρώτης σελίδας
Εγώ δε μισώ τους ανθρώπους
Κανέναν δεν κλέβω
Μα αν πεινάσω
Τρώω τη σάρκα του σφετεριστή μου»

Μαχμούντ Νταρβίς

Στη σκιά των δεκατριών υποψηφιοτήτων για Οσκαρ της “Απίστευτης ιστορίας του Μπέντζαμιν Μπάτον” υπάρχει μια, άγνωστη στους πολλούς, ισραηλινο-παλαιστινιακή αντιπαράθεση στις υποψηφιότητες για το Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας: μια ισραηλινή παραγωγή, το έξοχο “Βαλς με τον Μπασίρ” του Αρι Φόλμαν, αυτοκριτική ματιά για την έμμεση ευθύνη του Ισραήλ στις σφαγές στα στρατόπεδα Σάμπρα και Σατίλα του Λιβάνου το 1982 (ταινία που συνεχίζει να προβάλλεται με επιτυχία στην Ελλάδα), “απέναντι” στο “Αλάτι αυτής της θάλασσας” της Ανμαρί Τζασίρ, ιστορία μιας Παλαιστίνιας «τρίτης γενιάς» στην εξορία που προσπαθεί να επιστρέψει, πρόταση της Παλαιστινιακής Αρχής για τα Οσκαρ (η ταινία ξεκίνησε να προβάλλεται την Πέμπτη). Αποδείχτηκε πως δύο καλές ταινίες, που θα “αλληλοσυμπληρώνονταν” στην απεικόνιση της μεγαλύτερης γεωπολιτικής πληγής του πλανήτη, δεν μπορούν να συνυπάρξουν σε αυτές τις υποψηφιότητες, μια και τα μέλη της Αμερικανικής Ακαδημίας, όπως ήταν αναμενόμενο, έδωσαν την ψήφο τους μονάχα στην ισραηλινή παραγωγή…

Θα μπορούσε, άραγε, το σινεμά να είναι σε αυτή την περιοχή μια “γέφυρα”, όπως η περίφημη ορχήστρα του Ντάνιελ Μπαρεμπόιμ, με την υποστήριξη του Εντουαρντ Σαϊντ; Τα γεγονότα δείχνουν ο κινηματογράφος εκεί είναι πιο εύκολο να προκαλέσει συγκρούσεις παρά να ενώσει, ίσως γιατί οι εικόνες του δεν μπορούν να καμουφλάρουν εύκολα τη διάχυτη βία και βαρβαρότητα, το βιασμό των ανθρώπων, της μνήμης, του τοπίου… Στην ταινία “Το σπίτι” (1980) του Ισραηλινού Αμος Γκιτάι, Παλαιστίνιοι εργάτες δουλεύουν για την ανακαίνιση ενός σπιτιού που ανήκει σε Ισραηλινό. Ομως, το σπίτι αυτό αρχικά ήταν ιδιοκτησία Παλαιστινίων, που υποχρεώθηκαν να το εγκαταλείψουν το 1948. Οι ίδιοι Παλαιστίνιοι που εργάζονται στην ανακαίνιση, για τα χρήματα, αγωνίζονται μετά τη δουλειά ενάντια στην ισραηλινή κατοχή. Ο Αμος Γκιτάι φιλτράρει μέσα από κινηματογραφικές εικόνες την κατοχή, τις αντιφάσεις, τη σύγκρουση… Η κατοικία αντιπαρατίθεται στο “σπίτι” της μνήμης… Το φιλμ του Γκιτάι δεν έλαβε καμιά κρατική ενίσχυση, και η ισραηλινή τηλεόραση αρνήθηκε να το προβάλει. “Ουσιαστικά, δεν ήθελαν να παραδεχτούν πως οι Παλαιστίνιοι έχουν και αυτοί μνήμες και δικαιώματα…” αποφαίνεται ο Γκιτάι.

Από την απέναντι πλευρά, ο Ελία Σουλεϊμάν που συνεργάστηκε με Ισραηλινούς κατά τη δεκαετία του `90 για την παραγωγή των ταινιών του δέχθηκε επιθέσεις από τους πάντες, ιδιαίτερα όμως από τους σκληροπυρηνικούς Παλαιστίνιους, και χαρακτηρίστηκε “προδότης και συνεργάτης του εχθρού”.

Αντίθετα, η Ανμαρί Τζασίρ που στο “Αλάτι αυτής της θάλασσας” αρνήθηκε να έχει έστω και έναν διευθυντή παραγωγής από το Ισραήλ στην ομάδα της, αντιμετώπισε πάρα πολλά προβλήματα από τις ισραηλινές αρχές στα γυρίσματα της ταινίας της: «Δεν μας επετράπη να κάνουμε γυρίσματα στο 80% των τοποθεσιών που είχαμε επιλέξει… Προτίμησα όμως η πλειονότητα του συνεργείου να προέρχεται από την Παλαιστίνη παρά να φέρω πιο έμπειρους τεχνικούς από το εξωτερικό. Η δουλειά με πεπειραμένους επαγγελματίες θα ήταν ευκολότερη, αλλά μετά εκείνοι θα έφευγαν. Τη στιγμή που η Παλαιστίνη προσπαθεί να δημιουργήσει μια κινηματογραφική κοινότητα, το πιο σημαντικό είναι να δημιουργηθούν τοπικά συνεργεία. Όταν ξεκινήσαμε τα γυρίσματα, τα περισσότερα μέλη της ομάδας μας δεν είχαν καμιά σχετική εμπειρία, έφεραν όμως φρέσκια ενέργεια στη δουλειά μας και γρήγορα βρήκαν τη θέση τους μέσα σε αυτό το συλλογικό εγχείρημα –ήταν νέοι καλλιτέχνες από τη Δυτική Οχθη και τα χωριά της περιοχής, ένας δικηγόρος που εκτελούσε χρέη βοηθού παραγωγής, ένας κοσμηματοπώλης, ένας οδηγός ασθενοφόρου, ένας ντι-τζέι…”.
Η Ανμαρί Τζασίρ πλήρωσε ακριβά τις επιλογές της. Δεν της επετράπη καν να επιστρέψει στον τόπο κατοικίας της, στη Ραμάλα. Ζει πλέον στο Αμάν της Ιορδανίας και από εκεί μπορεί να βλέπει την Παλαιστίνη στον ορίζοντα, πέρα από την κοιλάδα…

Η εσωτερική αντιπαράθεση μεταξύ ισλαμιστών και “μετριοπαθών” (μην ξεχνάμε ότι παραδοσιακά το Ισλάμ αποκηρύσσει κάθε τέχνη που βασίζεται στην απεικόνιση, και γι` αυτό είναι όντως εντυπωσιακή η τομή που πραγματοποίησε στο Ιράν ο Χομεϊνί, με την αποδοχή του κινηματογράφου) εκφράστηκε και στο παλαιστινιακό σινεμά, με το κλείσιμο των αιθουσών: Δεν έκλεισαν μόνο από έλλειψη θεατών ή λόγω του ισραηλινού αποκλεισμού. Οπως λέει σε συνέντευξή της η σκηνοθέτις Μπουθίνα Κανάαν Χούρι, “οι θεατρικές και κινηματογραφικές αίθουσες έκλεισαν λίγο μετά την έναρξη της πρώτης Ιντιφάντα, το 1987. Ηταν, κατά τη γνώμη μου, μεγάλο λάθος. Το σκεπτικό τότε έλεγε πως δεν μπορούμε να διασκεδάζουμε ενώ ο κόσμος σκοτώνεται και υποφέρει. Δυστυχώς επικράτησε αυτή η λογική και κάποιοι μάλιστα έφτασαν στα άκρα: έκαψαν έναν κινηματογράφο στη Γάζα».

Ο νέος παλαιστινιακός κινηματογράφος ξεκίνησε ουσιαστικά μετά τον πόλεμο του 1967. Η ήττα Αιγύπτου, Συρίας και Ιορδανίας στον πόλεμο των Εξι Ημερών οδήγησε αρκετούς από τους νεότερους Παλαιστίνιους να στραφούν στο “όπλο” του κινηματογράφου, για μια μάχη που θα απευθυνόταν στην παγκόσμια κοινή γνώμη. Αυτός ο στρατευμένος κινηματογράφος, που συντηρήθηκε χάρη στην “ομπρέλα” της PLO, την παλαιστινιακή διασπορά και κυρίως χάρη στην ανθεκτικότητα των δημιουργών του, άνθησε μέσα στο ρεύμα του “κινηματογράφου του Τρίτου Κόσμου”: περνά από το Φεστιβάλ του Τρίτου Κόσμου στο Κάιρο το 1967 και το αντίστοιχο στο Αλγέρι το 1973, αποκτά «σχήμα» στο πρώτο «μανιφέστο για τον Παλαιστινιακό Κινηματογράφο» στη Δαμασκό το 1972 -το δεύτερο στην Καρθαγένη το 1973. Το τέλος εκείνης της διαδρομής θα έρθει στη Βηρυτό το 1982, όταν με την ισραηλινή εισβολή εξαφανίζεται ολόκληρο το περίφημο αρχείο της παλαιστινιακής κουλτούρας της PLO –ορισμένοι ισχυρίζονται ότι σήμερα βρίσκεται καταχωνιασμένο κάπου στο Ισραήλ…

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under film reviews

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s